W sytuacji, gdy osoba zobowiązana nie wywiązuje się z nałożonego przez sąd obowiązku alimentacyjnego, można złożyć wniosek o alimenty do właściwego komornika. Aby to zrobić, należy wypełnić wniosek o wszczęcie egzekucji świadczeń alimentacyjnych. (Wzór wniosku o wszczęcie egzekucji świadczeń alimentacyjnych)

Do wniosku należy dołączyć tytuł wykonawczy w oryginale. Tytułem wykonawczym jest tytuł egzekucyjny (np. wyrok sądu lub ugoda sądowa) zaopatrzony w klauzulę wykonalności.

Właściwość komornika – do którego komornika można złożyć wniosek o alimenty? W sprawach alimentacyjnych funkcjonuje właściwość przemienna, co oznacza, że komornikiem właściwym jest

• komornik sądu właściwego ze względu na miejsce zamieszkania dłużnika lub
• komornik sądu właściwego ze względu na miejsce zamieszkania wierzyciela.

Ponadto, zgodnie z art. 10 ustawy o komornikach sądowych wierzyciel może wybrać komornika na obszarze właściwości sądu apelacyjnego, na którym znajduje się siedziba kancelarii komornika właściwego

Wierzyciel może wycofać sprawę składając wniosek o umorzenie egzekucji (Wzór wniosku o umorzenie postępowania egzekucyjnego).

W przypadku wygaśnięcia obowiązku alimentacyjnego komornik nie umorzy egzekucji z urzędu. Stwierdzenia wygaśnięcia takiego obowiązku (np. uzyskanie przez dziecko pełnoletności, zaprzestanie nauki) może dokonać tylko sąd.

Właściwość komornika – do którego komornika można złożyć wniosek o alimenty? W sprawach alimentacyjnych funkcjonuje właściwość przemienna, co oznacza, że komornikiem właściwym jest

• komornik sądu właściwego ze względu na miejsce zamieszkania dłużnika lub
• komornik sądu właściwego ze względu na miejsce zamieszkania wierzyciela

Miejscem zamieszkania jest miejscowość, w której osoba stale przebywa z zamiarem stałego pobytu

Ponadto, zgodnie z art. 10 ustawy o komornikach sądowych, wierzyciel może wybrać komornika na obszarze właściwości sądu apelacyjnego, na którym znajduje się siedziba kancelarii komornika właściwego. Wierzyciel, dokonując wyboru komornika, składa wraz z wnioskiem o wszczęcie egzekucji pisemne oświadczenie, że korzysta z prawa wyboru komornika.

Lista komorników działających przy danym sądzie rejonowym znajduje się na stronie internetowej tego sądu.

W przypadku dłużników alimentacyjnych komornik może zabrać 60 % wynagrodzenia za pracę. Komornik musi pozostawić jednak kwotę wolną od zajęcia, która wynosi kwotę minimalnego wynagrodzenia. Jeżeli pracownik jest zatrudniony w niepełnym wymiarze czasu pracy, kwota wolna od potrąceń ulega zmniejszeniu proporcjonalnie do wymiaru czasu pracy.

W przypadku zajęcia rachunku bankowego komornik może dokonać zajęcia pełnej kwoty.

W przypadku umowy zlecenie – patrz niżej.

Przepisy określające kwotę, którą komornik może potrącić z wynagrodzenia za pracę oraz kwotę wolną od potrąceń stosuje się odpowiednio do wszystkich świadczeń powtarzających się, których celem jest zapewnienie utrzymania albo stanowiących jedyne źródło dochodu dłużnika będącego osobą fizyczną.

Oznacza to, że jeżeli umowa zlecenie ma taki charakter, komornik będzie mógł z niej potrącić maksymalnie 60%, a kwotą wolną od potrąceń będzie wysokość stawki minimalnej.

Jeśli jednak zlecenie ma charakter okazjonalny, dodatkowy nie stosuje się tej ochrony i komornik może zająć 100% wynagrodzenia.

Revolut nie jest bezpośrednio zintegrowany z systemem Ognivo, który umożliwia poszukiwanie rachunków bankowych i wymianę informacji między instytucjami. Brak takiego połączenia sprawia, że zajęcie środków na Revolucie jest obecnie niemożliwe. Trwają jednak prace nad włączeniem Revoluta do systemu Ognivo, co pozwoli komornikom na zajmowanie kont.

Właściwość komornika – do którego komornika można złożyć wniosek o alimenty? W sprawach alimentacyjnych funkcjonuje właściwość przemienna, co oznacza, że komornikiem właściwym jest

• komornik sądu właściwego ze względu na miejsce zamieszkania dłużnika lub
• komornik sądu właściwego ze względu na miejsce zamieszkania wierzyciela.

Miejscem zamieszkania jest miejscowość, w której osoba stale przebywa z zamiarem stałego pobytu.

Lista komorników działających przy danym sądzie rejonowym znajduje się na stronie internetowej tego sądu.

Rewir – obszar właściwości sądu rejonowego, przy którym działa komornik.

Najbardziej oczywistym przypadkiem zakończenia egzekucji jest pełne zaspokojenie roszczenia przez dłużnika. Należy jednak pamiętać, że sam fakt, iż komornik wyegzekwował zaległe raty alimentów nie świadczy automatycznie o tym, że postępowanie egzekucyjne co do przyszłych świadczeń zostanie umorzone. Alimenty są bowiem świadczeniem powtarzającym się, a komornik ma obowiązek egzekwować każdą kolejną ratę co miesiąc.

Kolejnym przypadkiem zakończenia egzekucji jest ustanie obowiązku alimentacyjnego. W sytuacji, gdy sąd orzeka, że obowiązek alimentacyjny przestał istnieć (np. gdy dziecko osiągnęło pełnoletność i stało się samodzielne) komornik kończy egzekucję bieżących alimentów. Należy jednak pamiętać, że wciąż mogą istnieć zaległości, które muszą zostać uregulowane, zanim postępowanie zostanie całkowicie zakończone.

Egzekucja alimentów może zostać zakończona także na mocy porozumienia między wierzycielem a dłużnikiem. Takie porozumienie może przybrać formę jednorazowej spłaty zaległości, przekazania majątku lub innego sposobu uregulowania długu, który zostanie zaakceptowany przez osobę uprawnioną. Wówczas komornik formalnie kończy postępowanie egzekucyjne.

Do zakończenia egzekucji może dojść również na wniosek uprawnionego. Ponieważ egzekucja alimentów prowadzona jest z inicjatywy wierzyciela, ma on prawo w każdym momencie i bez podania przyczyny wnieść o umorzenie postępowania. Po uwzględnieniu wniosku, dłużnik jest zobowiązany pokryć koszty komornicze, a dalszych płatności alimentów dokonywać bezpośrednio na rzecz wierzyciela.

Warto również zwrócić uwagę na sytuację śmierci dłużnika. Obowiązek alimentacyjny jest zawsze ustalony między konkretnymi osobami – świadczenie alimentacyjne nie przechodzi na spadkobierców. Oznacza to, że jeśli dłużnik zmarł, a w sprawie pozostają jedynie alimenty bieżące, postępowanie egzekucyjne zostaje umorzone z urzędu, ponieważ nie ma osoby, od której można dochodzić świadczeń.

Podstawowym narzędziem prawnym w takich sytuacjach jest egzekucja komornicza. Wniosek o jej wszczęcie składa się do komornika sądowego na podstawie tytułu wykonawczego, którym najczęściej jest wyrok zasądzający alimenty wraz z klauzulą wykonalności. Jeśli zobowiązany nie posiada stałego zatrudnienia, możliwe jest zajęcie innych składników jego majątku, w tym ruchomości, środków na rachunkach bankowych, wierzytelności oraz innych praw majątkowych.

Gdy dochodzenie alimentów od rodzica jest niemożliwe lub utrudnione, ustawodawca przewidział możliwość skorzystania ze środków z funduszu alimentacyjnego. Wsparcie to przysługuje dzieciom, które nie ukończyły 18 lat lub 25 lat, jeśli kontynuują naukę. W przypadku osób ze znacznym stopniem niepełnosprawności świadczenie z funduszu przyznawane jest bezterminowo. Otrzymanie zasiłku alimentacyjnego zależy również od kryterium dochodowego rodziny – przeciętny dochód na osobę nie może przekraczać 1209 zł. Maksymalna wysokość wsparcia, które można uzyskać wynosi obecnie 1000 zł miesięcznie.

Jeżeli nie można uzyskać alimentów od rodzica dziecka lub miejsce jego pobytu jest nieznane, możliwe jest wystąpienie z roszczeniem do dziadków dziecka, posiadających stałe źródło dochodów. Warunkiem zasądzenia alimentów od dziadków jest: niedostatek wnuka lub wnuczki oraz niemożność uzyskania alimentów od zobowiązanego rodzica. Podstawą prawną jest w tym przypadku art. 132 Kodeksu Rodzinnego i Opiekuńczego, który stanowi, że „obowiązek alimentacyjny zobowiązanego w dalszej kolejności powstaje w przypadku braku osoby zobowiązanej w bliższej kolejności lub gdy ta osoba nie może zaspokoić swojego obowiązku, albo gdy uzyskanie od niej na czas potrzebnych środków utrzymania jest niemożliwe lub trudne”.

W sytuacjach uporczywego uchylania się od obowiązku alimentacyjnego możliwe jest również zgłoszenie sprawy do prokuratury. Zgodnie z art. 209 Kodeksu karnego, niepłacenie zasądzonych alimentów może skutkować karą grzywny, ograniczeniem wolności lub pozbawieniem wolności do roku. Dodatkowo możliwe jest wpisanie dłużnika do Krajowego Rejestru Zadłużonych, co utrudni mu uzyskanie kredytu, pożyczki lub zakupów na raty, a także obniży wiarygodność przedsiębiorcy prowadzącego działalność gospodarczą.

Uprawniony ma prawo domagać się alimentów maksymalnie za okres trzech lat „wstecz” – tyle bowiem wynosi termin przedawnienia poszczególnych rat alimentacyjnych. Każda rata przedawnia się osobno, licząc od dnia, w którym stała się wymagalna (tj. dnia, w którym zgodnie z wyrokiem sądu powinna zostać wypłacona ma rzecz wierzyciela). Ustawodawca zdecydował się w sposób szczególny uregulować kwestię roszczeń dzieci względem rodziców. W czasie trwania władzy rodzicielskiej bieg przedawnienia nie rozpoczyna się, a rozpoczęty ulega zawieszeniu. Oznacza to, że dziecko po osiągnięciu pełnoletności może dochodzić zaległych alimentów jeszcze przez 3 lata od osiągnięcia pełnoletniości. Upływ terminu przedawnienia uniemożliwia skuteczne dochodzenia świadczenia na drodze sądowej jedynie w przypadku, gdy dłużnik zgłosi zarzut przedawnienia. Jeżeli tego nie uczyni, sąd wyda wyrok nakazujący zapłatę określonej kwoty, a wierzyciel będzie mógł dochodzić jej zapłaty w drodze egzekucji komorniczej.

Prawo rodzinne przewiduje możliwość zabezpieczenia finansowego matki i jej nienarodzonego dziecka jeszcze przed porodem, choć rozwiązanie to ma charakter wyjątkowy. Jego celem jest zapewnienie matce środków utrzymania w okresie ciąży i porodu, kiedy nie może podjąć pracy ani samodzielnie pokryć kosztów związanych z utrzymaniem.

Podstawowym warunkiem uzyskania takiego świadczenia jest uprawdopodobnienie ojcostwa mężczyzny, który nie jest mężem matki. Nie wymaga to pełnego udowodnienia ojcostwa, lecz wykazania, że w danych okolicznościach dana osoba jest najbardziej prawdopodobnym ojcem, na przykład ze względu na pozostawanie w nieformalnym związku z matką. Uprawdopodobnienie może zostać potwierdzone dokumentami, korespondencją czy zeznaniami świadków. Sąd, na podstawie wniosku matki, może przyznać alimenty w dwóch okresach: trzy miesiące przed porodem – pokrywające wydatki związane z ciążą i porodem, oraz trzy miesiące po narodzinach dziecka – zabezpieczające utrzymanie noworodka. Wysokość świadczenia ustalana jest indywidualnie, w zależności od potrzeb matki i dziecka oraz możliwości finansowych ojca. Środki za okres ciąży są zazwyczaj wypłacane bezpośrednio matce, natomiast środki na utrzymanie dziecka mogą być zdeponowane w sądzie i wypłacone po urodzeniu dziecka na podstawie aktu urodzenia.

Zmiana wysokości alimentów może nastąpić wtedy, gdy strona wykaże że zmieniły się uzasadnione potrzeby uprawnionego bądź możliwości zarobkowe zobowiązanego. Analizując konkretną sprawę sąd dokonuje równoczesnej oceny obydwu wskazanych czynników. Oznacza to, że nie wystarczy wskazać samej zmiany potrzeb dziecka – konieczne jest również uwzględnienie możliwości finansowych rodzica zobowiązanego.

W odniesieniu do dłużnika alimentacyjnego sąd analizuje całokształt jego sytuacji finansowej.

Istotne są nie tylko aktualne dochody, lecz także potencjalne możliwości zarobkowe, które dłużnik może realistycznie osiągnąć. Uwzględnia się również jego wydatki, obciążenia rodzinne oraz sytuację majątkową. Tak kompleksowa analiza pozwala na ustalenie takiej wysokości alimentów, która będzie sprawiedliwa zarówno dla uprawnionego, jak i dłużnika.

Istotne jest, że zmiana wysokości alimentów nie następuje automatycznie wraz z spełnieniem się powyższych przesłanek. Konieczne jest, aby osoba zainteresowana wystąpiła z powództwem do sądu. Strona może złożyć pozew w sądzie rejonowym właściwości ogólnej (wg. miejsca zamieszkania dłużnika) bądź przemiennej (wg. miejsca zamieszkania uprawnionego). W pozwie należy wskazać aktualną i proponowaną kwotę alimentów oraz zawrzeć uzasadnienie wniosku wraz z dowodami dokumentującymi zmianę okoliczności, która uzasadnia obniżenie lub podwyższenia alimentów.

Wbrew powszechnemu przekonaniu to nie wiek a zdolność do samodzielnego utrzymania się uprawnionego decyduje o trwaniu obowiązku alimentacyjnego. Alimenty przysługują dziecku tak długo, jak długo nie jest ono w stanie samo zaspokajać swoich uzasadnionych potrzeb. Jeśli więc po ukończeniu 18 roku życia dziecko kontynuuje naukę i zdobywa kwalifikacje potrzebne do wykonywania zawodu, rodzice mają obowiązek wspierać je finansowo. Jeżeli natomiast pełnoletni syn lub córka nie studiują, nie pracują i nie starają się usamodzielnić, sąd może uznać, że dalsze alimenty nie będą im przysługiwać. W szczególnych sytuacjach, np. gdy dziecko jest niepełnosprawne lub poważnie chore, obowiązek alimentacyjny może trwać nawet przez całe jego życie. Należy podkreślić, iż obowiązek alimentacyjny nie wygasa samoczynnie. O jego wygaśnięciu zawsze decyduje sąd.

Jak zostało wskazane wyżej, obowiązek alimentacyjny nie wygasa automatycznie. Trwa tak długo, jak długo uprawniony nie jest w stanie osiągnąć samodzielności finansowej. Rodzic, który uważa, że dziecko jest zdolne do samodzielnego utrzymania się, musi wystąpić do sądu z pozwem o uchylenie alimentów. Sądem właściwym do rozpoznania sprawy będzie w tym przypadku sąd rejonowy miejsca zamieszkania uprawnionego. W uzasadnieniu pozwu należy wskazać okoliczności, które świadczą o tym, że uprawniony nie musi dłużej otrzymywać wsparcia (np. podjęcie przez dziecko pracy, posiadanie majątku wystarczającego do pokrycia bieżących potrzeb uprawnionego, brak starań o dalszą edukację i usamodzielnienie się). Stwierdzenie przez sąd, że alimentacja przestaje obowiązywać rodzi skutki na przyszłość – zobowiązany nie jest obligowany do regulowania kolejnych rat alimentów. Świadczenia należne do momentu ustania obowiązku pozostają jednak wymagalne i mogą być dochodzone przez uprawnionego na drodze sądowej. Jeżeli elementy były egzekwowane przez komornika, postępowanie egzekucyjne zostaje umorzone na wniosek wiverzzyiela lub po przedłożeniu orzeczenia znoszącego obowiązek alimentacyjny.